İçeriğe geç
DrBul

Şaşılık Neden Olur? Çocuklarda ve Yetişkinlerde Tedavi

Şaşılık, iki gözün aynı noktaya bakamaması durumudur ve hem çocuklarda hem de yetişkinlerde görülebilir. Göz kaymasının nedenlerini, belirtilerini, gözlükten şaşılık ameliyatına kadar tedavi seçeneklerini ve acil durumları anlattık.

Güncelleme: 7 dk okuma
Şaşılık Neden Olur? Çocuklarda ve Yetişkinlerde Tedavi
Fotoğraf: Cparks / Pixabay

Şaşılık, iki gözün aynı anda aynı noktaya bakamaması, yani gözlerden birinin içe, dışa, yukarı veya aşağı doğru kaymasıdır. Halk arasında göz kayması olarak da bilinen bu durum, çoğunlukla çocukluk döneminde ortaya çıkar, ancak yetişkinlikte de başlayabilir. Şaşılık yalnızca estetik bir sorun değildir; çocuklarda göz tembelliğine ve derinlik algısının gelişmemesine, yetişkinlerde ise çift görmeye ve günlük yaşamı zorlaştıran şikâyetlere yol açabilir. Neyse ki uygun yaklaşımla şaşılığın büyük kısmı kontrol altına alınabilir. Bu yazıda şaşılığın türlerini, nedenlerini, belirtilerini ve çocuklarda ve yetişkinlerde uygulanan tedavi seçeneklerini bulabilirsiniz.

Şaşılık nedir?

Her gözün hareketini altı küçük kas yönetir. Normalde bu kaslar iki gözü uyum içinde hareket ettirir ve beyin her iki gözden gelen görüntüyü birleştirerek tek, üç boyutlu bir görüntü oluşturur. Kaslardan birinde veya bu kasları kontrol eden sinirlerde ya da beyindeki koordinasyon merkezlerinde bir sorun olduğunda gözler farklı yönlere bakar.

Şaşılık, kaymanın yönüne göre adlandırılır:

  • İçe kayma (ezotropya): Gözlerden biri burna doğru kayar. Çocuklarda en sık görülen türdür.
  • Dışa kayma (ekzotropya): Göz şakağa doğru kayar. Çoğu zaman aralıklıdır; yorgunluk, hastalık veya dalgınlık anlarında belirginleşir.
  • Yukarı veya aşağı kayma: Bir gözün diğerinden daha yukarıda veya aşağıda durmasıdır.

Kayma sürekli olabileceği gibi yalnızca belirli anlarda da ortaya çıkabilir. Bazen hep aynı göz kayarken, bazen iki göz sırayla kayabilir.

Şaşılık neden olur?

Çocuklarda şaşılık nedenleri

Çocuklarda şaşılığın nedeni çoğu zaman tam olarak bilinmez, ancak bazı etkenler belirgin şekilde riski artırır:

  • Kalıtım: Ailede şaşılık öyküsü olan çocuklarda risk daha yüksektir.
  • Yüksek hipermetropi: Uzağı görmek için bile fazla odaklanma çabası harcayan gözler içe kayabilir. Bu türe uyumsal şaşılık denir ve genellikle 2–3 yaş civarında ortaya çıkar.
  • Doğuştan şaşılık: Bazı bebeklerde içe kayma ilk aylarda başlar ve belirgindir.
  • Erken doğum ve düşük doğum ağırlığı,
  • Serebral palsi, Down sendromu gibi gelişimsel durumlar,
  • Bir gözün iyi görmemesi: Katarakt, retina hastalıkları veya ileri derecede numara farkı gibi nedenlerle iyi görmeyen göz zamanla kayabilir. Bu nedenle çocuklarda yeni başlayan bir kaymada gözün iç yapılarının mutlaka muayene edilmesi gerekir.

Yetişkinlerde şaşılık nedenleri

Yetişkinlerde şaşılık, çocukluktan beri var olan ve zamanla belirginleşen bir kaymanın devamı olabileceği gibi yeni de başlayabilir. Yeni başlayan şaşılığın nedenleri arasında şunlar yer alır:

  • Diyabet ve yüksek tansiyona bağlı sinir hasarı,
  • Tiroid hastalığına bağlı göz kaslarının kalınlaşması,
  • İnme, beyin tümörü veya beyin içi basınç artışı gibi nörolojik sorunlar,
  • Kas güçsüzlüğüyle seyreden myastenia gravis gibi hastalıklar,
  • Kafa ve göz çevresi yaralanmaları,
  • Daha önce geçirilmiş göz ameliyatları,
  • İleri yaşla birlikte göz kaslarını destekleyen dokulardaki değişiklikler.

Şaşılık belirtileri

Çocuklarda en belirgin bulgu gözlerin farklı yönlere bakmasıdır. Bunun yanında şu belirtilere dikkat etmek gerekir:

  • Güneşte veya parlak ışıkta bir gözü kısma ya da kapatma,
  • Başı yana yatırma veya çevirerek bakma,
  • Sık göz ovuşturma, yorgunluk,
  • Uzaklık ve derinliği algılamada zorluk, sık takılma ve düşme,
  • Fotoğraflarda gözlerin farklı yönlere bakıyor görünmesi.

Çocuklar çift görmeyi genellikle ifade etmez, çünkü beyin kayan gözden gelen görüntüyü bastırır. Bu bastırma çift görmeyi önler ama o gözde göz tembelliği gelişmesine yol açabilir.

Yetişkinlerde ise beyin artık bu bastırmayı yapamadığı için yeni başlayan şaşılık genellikle çift görme ile kendini gösterir. Baş ağrısı, göz yorgunluğu, okurken satırları kaçırma ve bir gözü kapatma ihtiyacı da eşlik edebilir.

Yalancı şaşılık

Bazı bebeklerde burun kökünün geniş ve basık olması ya da göz iç köşesindeki deri kıvrımları nedeniyle gözler içe kayıyormuş gibi görünebilir. Buna yalancı şaşılık denir ve yüz yapısı geliştikçe bu görünüm kaybolur. Ancak gerçek şaşılıkla yalancı şaşılığı ayırt etmek muayene gerektirir; bu nedenle şüphe durumunda göz hekimine başvurmak en doğru yaklaşımdır. İlk birkaç ayda gözlerin zaman zaman kısa süreli kayması normal olabilir, ancak dört aydan sonra devam eden kaymalar değerlendirilmelidir.

Tanı nasıl konur?

Göz hekimi önce ayrıntılı bir öykü alır: kaymanın ne zaman başladığı, sürekli mi aralıklı mı olduğu, ailede benzer durum bulunup bulunmadığı sorgulanır. Ardından görme keskinliği her göz için ayrı ayrı ölçülür. Gözlerin hizası, gözlerden birinin kapatılıp açılmasıyla yapılan testlerle değerlendirilir ve kaymanın miktarı prizmalarla ölçülür. Göz hareketleri tüm yönlerde incelenir.

Çocuklarda kırma kusurunu doğru saptamak için göz bebeğini büyüten damlalar kullanılır ve göz dibi muayenesi yapılır. Yetişkinlerde ani başlayan şaşılıkta ise altta yatan nedenin bulunması için kan tahlilleri, nöroloji değerlendirmesi ve beyin görüntülemesi gerekebilir.

Şaşılık tedavisi

Tedavinin amacı gözlerin hizasını düzeltmek, iyi görmeyi sağlamak ve mümkünse iki gözün birlikte çalışmasını geri kazandırmaktır. Tedavi, şaşılığın türüne, nedenine ve kişinin yaşına göre planlanır.

Gözlük ve göz tembelliği tedavisi

Özellikle hipermetropiye bağlı uyumsal şaşılıkta uygun gözlük, kaymayı tamamen veya büyük ölçüde düzeltebilir. Bu çocuklarda gözlük gün boyu takılmalıdır. Kayan gözde göz tembelliği gelişmişse, ameliyattan önce kapama tedavisi ile görmenin güçlendirilmesi gerekir.

Prizmalı gözlük ve göz egzersizleri

Yetişkinlerde küçük açılı kaymalarda ve çift görmede gözlüğe eklenen prizmalar şikâyetleri azaltabilir. Yakına bakarken gözlerin içe toplanmasında yetersizlik gibi bazı özel durumlarda hekim gözetiminde yapılan göz egzersizleri faydalı olabilir. Ancak egzersizler tüm şaşılık türlerini düzeltmez.

Botulinum toksini uygulaması

Seçilmiş hastalarda, göz kasına yapılan botulinum toksini enjeksiyonuyla kas geçici olarak gevşetilerek kayma azaltılabilir. Etkisi bazı hastalarda kalıcı olabilirken bazılarında tekrar gerekir.

Şaşılık ameliyatı

Gözlük ve diğer yöntemlerle düzelmeyen kaymalarda şaşılık ameliyatı uygulanır. Ameliyatta göz kasları zayıflatılarak veya güçlendirilerek gözün yeri değiştirilir. Göz yuvarlağından çıkarılmaz, deride kesi yapılmaz ve işlem gözün beyaz kısmını örten ince zar üzerinden gerçekleştirilir. Çocuklarda genel anestezi, bazı yetişkinlerde ise lokal anesteziyle yapılabilir ve çoğu zaman aynı gün taburcu olunur.

Ameliyattan sonraki günlerde gözde kızarıklık, batma ve sulanma olabilir; bunlar genellikle birkaç hafta içinde azalır. Bazı hastalarda zamanla kayma tekrar edebilir veya ikinci bir ameliyat gerekebilir. Ameliyat gözlerin hizasını düzeltse de göz tembelliğini ve gözlük ihtiyacını ortadan kaldırmaz. Yetişkinlerde şaşılık ameliyatının yalnızca estetik olmadığı, çift görmeyi azaltabildiği, görme alanını genişletebildiği ve sosyal yaşam ile özgüvene olumlu katkı sağlayabildiği bilinmektedir.

Şaşılıkla günlük yaşam ve takip

Şaşılık tedavisi çoğu zaman tek seferlik bir işlem değil, yıllara yayılan bir takip sürecidir. Özellikle çocuklarda görme sistemi gelişmeye devam ettiği için gözlük numarası, göz tembelliğinin durumu ve kaymanın miktarı düzenli kontrollerde yeniden değerlendirilir. Ailelerin dikkat etmesi gereken bazı noktalar şunlardır:

  • Hekiminiz gözlük önerdiyse çocuğunuzun gözlüğünü gün boyu takmasını sağlayın ve çerçevenin yüzüne iyi oturduğundan emin olun.
  • Kapama tedavisi verildiyse önerilen süreye düzenli şekilde uyun; atlanan günler tedavinin başarısını azaltabilir.
  • Kontrol randevularını, kayma azalmış görünse bile aksatmayın.
  • Çocuğunuzun öğretmenini bilgilendirin; sınıfta tahtayı rahat görebileceği bir yere oturması faydalı olabilir.
  • Akranlarından gelebilecek olumsuz yorumlara karşı çocuğunuzu destekleyin ve gerekirse konuyu hekiminizle konuşun.

Yetişkinlerde ise çift görme günlük işleri, özellikle araç kullanmayı zorlaştırabilir. Çift görme yaşıyorsanız, nedeni araştırılıp uygun düzeltme yapılana kadar araç kullanmaktan kaçınmanız güvenliğiniz için önemlidir. Diyabet, tansiyon ve tiroid hastalığı gibi şaşılığa yol açabilen durumların düzenli takibi de tedavinin bir parçasıdır.

Ne zaman doktora başvurmalısınız?

Çocuğunuzun gözlerinde dört aylıktan sonra devam eden bir kayma fark ettiyseniz, çocuğunuz başını yana eğerek bakıyor ya da bir gözünü kısıyorsa Göz Hastalıkları uzmanları ile görüşmeniz önerilir. Çocuklarda şaşılık ne kadar erken değerlendirilirse göz tembelliğini önleme ve derinlik algısını koruma şansı o kadar artar. Yetişkinlikte uzun süredir var olan bir kayma da yeniden değerlendirilebilir; yaş, tedavi için engel değildir.

Aşağıdaki durumlarda ise acil servise başvurun veya 112'yi arayın:

  • Ani başlayan çift görme veya göz kayması,
  • Kaymayla birlikte göz kapağında düşme, göz bebeğinde büyüme ya da şiddetli baş ağrısı,
  • Konuşma bozukluğu, yüzde kayma, kol ya da bacakta güçsüzlük gibi inme belirtileri,
  • Kafa travmasından sonra ortaya çıkan göz kayması veya çift görme.

Şaşılık, doğru tanı ve uygun tedaviyle hem çocuklarda hem yetişkinlerde kontrol altına alınabilen bir sorundur. Gözlükten kapama tedavisine ve gerektiğinde şaşılık ameliyatına kadar uzanan seçenekler, kişiye özel olarak planlandığında hem görme işlevi hem de yaşam kalitesi açısından önemli kazanımlar sağlar.

Sık sorulan sorular

Bebeğimin gözleri bazen kayıyor, bu normal mi?

İlk birkaç ayda bebeklerin gözlerinin kısa süreli ve ara ara kayması normal olabilir, çünkü göz koordinasyonu henüz gelişmektedir. Dört aylıktan sonra devam eden ya da sürekli olan bir kayma ise göz hekimince değerlendirilmelidir. Burun kökü geniş olan bebeklerde görülen yalancı şaşılığı gerçek şaşılıktan ayırmak da muayene gerektirir.

Şaşılık ameliyatı için uygun yaş nedir?

Ameliyatın zamanlaması şaşılığın türüne göre değişir. Doğuştan belirgin içe kayması olan bazı çocuklarda erken yaşta ameliyat önerilebilirken, gözlükle düzelen türlerde ameliyata gerek kalmayabilir. Yetişkinlerde ise her yaşta ameliyat yapılabilir; karar hekiminizle birlikte verilir.

Şaşılık ameliyatından sonra gözlük kullanmaya devam etmek gerekir mi?

Ameliyat göz kaslarına yapılır ve gözün numarasını değiştirmez. Bu nedenle ameliyat öncesinde gözlük kullanıyorsanız, genellikle sonrasında da kullanmanız gerekir. Özellikle uyumsal şaşılığı olan çocuklarda gözlüğün bırakılması kaymanın geri gelmesine neden olabilir.

Yetişkinlikte birden başlayan çift görme neden önemlidir?

Yetişkinlerde ani başlayan çift görme ve göz kayması sinir felci, inme, tiroid hastalığı veya kas hastalıkları gibi önemli durumların belirtisi olabilir. Bu nedenle beklemeden değerlendirilmesi gerekir. Özellikle baş ağrısı, göz kapağı düşüklüğü veya konuşma bozukluğu eşlik ediyorsa acil yardım alınmalıdır.

Bu konuda uzman doktorlar

Yazıda anlatılan şikâyetler için randevu alabileceğiniz hekimler.

Tüm Göz Hastalıkları doktorları

Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır; tanı ve tedavi için mutlaka bir hekime başvurun.

© 2026 DrBul. Bu yazı 5846 sayılı FSEK kapsamında korunur; kaynak gösterilerek kısa alıntı yapılabilir, tamamı izinsiz kopyalanamaz.